Kính chào quý khách! Chào mừng quý khách đến với Đền thờ Hồ Hưng Dật, di tích lịch sử quốc gia, tọa lạc trên vùng đất Bào Đột xưa, nay thuộc xã Quỳnh Sơn, tỉnh Nghệ An. Tôi rất vinh dự được đồng hành cùng quý khách trong hành trình tìm về một địa chỉ văn hóa tâm linh thiêng liêng, nơi lưu giữ ký ức về Nguyên tổ họ Hồ Việt Nam và truyền thống uống nước nhớ nguồn của dân tộc.

Ngày 30 tháng 10 năm 2026, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An ban hành Quyết định số 4682/QĐ-UBND, công nhận Di tích lịch sử quốc gia Đền thờ Hồ Hưng Dật tại xã Quỳnh Sơn là điểm du lịch. Sự kiện này mở ra cơ hội mới để giới thiệu rộng rãi giá trị lịch sử, văn hóa của di tích, đồng thời đặt ra trách nhiệm chung trong việc gìn giữ cảnh quan, bảo vệ di sản và đón tiếp du khách văn minh, an toàn.

Trước mắt quý khách là cổng đền uy nghi, được xây dựng bằng đá, với những bậc cấp rộng, các vòm cửa cân đối, cột trụ chạm khắc và mái ngói đỏ nhiều tầng cong vút. Màu đá trầm mặc hòa cùng sắc ngói ấm áp, sắc cờ lễ hội và màu xanh cây lá, tạo nên một tổng thể trang nghiêm mà gần gũi. Qua cổng, không gian mở dần vào sân đền, nhà bia, các công trình thờ tự và khuôn viên cây xanh.

Nhìn từ trên cao, quý khách có thể cảm nhận rõ quy mô và bố cục của quần thể di tích. Các nếp nhà mái đỏ được sắp đặt quanh sân rộng, tạo nên không gian thuận tiện cho nghi lễ, sinh hoạt cộng đồng và hành trình tham quan. Phía sau là màu xanh của núi rừng. Đền nằm trong vùng cảnh quan gắn với dãy núi Y Sảo; địa thế núi non, cây cối và không gian thoáng đãng góp phần tạo nên vẻ tĩnh tại, linh thiêng. Theo tư liệu giới thiệu về khu di tích, cảnh quan nơi đây còn gắn với những địa danh Hòn Rồng, Hòn Rết và núi Ngọc.

Khi bước vào khu vực nhà bia, xin mời quý khách dành ít phút đọc những dòng ghi lại lịch sử và công đức tiền nhân. Nhà bia không chỉ là một hạng mục kiến trúc mà còn là nơi lưu giữ thông tin, nhắc nhở con cháu về cội nguồn. Tiếp đó là khu đền chính, nơi hương khói tưởng niệm Đức Nguyên tổ Hồ Hưng Dật, các bậc tiên tổ, các vua Hồ và những người có công với quê hương, đất nước.

Trong không gian thờ tự, kiến trúc truyền thống, đồ thờ, hoành phi, câu đối và những họa tiết trang trí tạo nên vẻ tôn nghiêm. Ánh sáng trầm ấm, hương trầm và tiếng chuông mõ trong những dịp hành lễ giúp mỗi người lắng lòng, hướng về tổ tiên. Khi tham quan nơi thờ tự, kính mong quý khách giữ thái độ thành kính, ăn mặc lịch sự, nói năng nhẹ nhàng và thực hiện theo hướng dẫn của ban quản lý di tích.

Từ ngôi đền này, câu chuyện đưa chúng ta trở về với lịch sử lâu đời của họ Hồ Việt Nam. Qua các thế hệ, dòng họ Hồ hiện diện ở nhiều vùng miền, hình thành nhiều chi phái, gắn bó với làng quê, với công cuộc dựng nước và giữ nước. Truyền thống của một dòng họ không chỉ được đo bằng gia phả hay danh nhân, mà còn được bồi đắp từ những đóng góp bình dị của biết bao thế hệ: lao động, học tập, khai khẩn đất đai, xây dựng quê hương, bảo vệ xóm làng, phụng sự cộng đồng và đất nước.

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, triều Hồ đầu thế kỷ mười lăm là một dấu mốc đặc biệt. Hồ Quý Ly và triều Hồ gắn với những nỗ lực cải cách về tổ chức nhà nước, tài chính, giáo dục và quân sự trong bối cảnh đất nước nhiều biến động. Hồ Nguyên Trừng được lịch sử nhắc đến với tài năng quân sự, kỹ thuật chế tạo vũ khí và những suy tư sâu sắc về thời cuộc. Nguyễn Huệ (Hồ Thơm), người anh hùng Áo vải cờ đào, vị tướng quân sự xuất chúng đã viết thêm vào trang sử chống ngoại xâm oai hùng của dân tộc. Hồ Xuân Hương, Bà chúa thơ Nôm, danh nhân văn hoá thế giới với những áng văn thơ để đời. Chủ tịch Hồ Chí Minh, anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá kiệt xuất của thế giới. Nhiều danh nhân tiêu biểu là người họ Hồ nổi bật qua các thời kỳ lịch sử của dân tộc. Nhắc đến các nhân vật ấy, chúng ta cần nhìn nhận đầy đủ bối cảnh lịch sử, cả những đóng góp lẫn những tranh luận, để hiểu quá khứ một cách khách quan.

Ở nhiều địa phương, con cháu họ Hồ tiếp tục phát huy truyền thống hiếu học, trọng nghĩa tình, cần cù lao động và tinh thần trách nhiệm với xã hội. Có người đóng góp trong lĩnh vực văn hóa, giáo dục, khoa học, kinh tế, quốc phòng; có người âm thầm làm tốt công việc của mình, chăm lo gia đình, xây dựng quê hương. Những đóng góp dù lớn hay nhỏ đều làm nên sức sống của truyền thống dòng họ trong lòng dân tộc.

Theo truyền thống và tư liệu gia tộc được lưu truyền, Đức Nguyên tổ Hồ Hưng Dật được tôn kính là thủy tổ của họ Hồ Việt Nam. Ngài được kể là người từ phương Bắc đến vùng Châu Diễn vào khoảng giữa thế kỷ thứ mười, trong thời kỳ đất nước trải qua nhiều biến động. Trước cảnh cát cứ, Ngài không chọn con đường tranh quyền đoạt lợi, mà lui về vùng Bào Đột, chiêu dân, khai cơ lập ấp, góp phần ổn định cuộc sống và gây dựng cộng đồng. Những chi tiết về thân thế, chức tước và niên đại cần được tiếp tục đối chiếu với các nguồn sử liệu; còn trong tâm thức dòng họ, hình ảnh Ngài tượng trưng cho đức độ, sự khai mở và tinh thần vì dân.

Triết lý được con cháu tiếp nhận qua câu nói “Vạn đại vi dân” mang ý nghĩa sâu sắc: mọi thế hệ nối tiếp nhau phải biết sống vì nhân dân, lấy lợi ích cộng đồng làm điều căn bản. Đó không chỉ là lời nhắc về đạo lý của người đứng đầu hay người có công, mà còn là phương châm sống cho mỗi người hôm nay. Tự hào về tổ tiên không phải để tự mãn, mà để biết noi gương, sống tử tế, có trách nhiệm và đóng góp thiết thực cho xã hội.

Lịch sử ngôi đền cũng trải qua nhiều thăng trầm. Theo tư liệu được lịch sử ghi nhận, năm Quý Mùi 1403, vua Hồ Hán Thương vâng lệnh Thái Thượng Hoàng Hồ Quý Ly cho xây dựng đền tại vùng Bào Đột để thờ Nguyên tổ Hồ Hưng Dật. Trải qua chiến tranh, biến thiên và sự khắc nghiệt của thời gian, công trình từng bị tàn phá, xuống cấp, có thời kỳ chỉ còn dấu tích nền xưa.

Với lòng thành kính và mong muốn khôi phục nơi thờ tự tổ tiên, con cháu họ Hồ ở khắp mọi miền đã chung tay đóng góp công sức, trí tuệ và vật chất. Quá trình phục dựng được triển khai qua nhiều giai đoạn; nhà bia được xây dựng trước, sau đó công trình từ đường và các hạng mục thờ tự tiếp tục được khôi phục, mở rộng. Từ nền tích cũ, quần thể ngày nay dần hoàn chỉnh hơn, trở thành nơi hội tụ của con cháu và điểm đến của những người mong muốn tìm hiểu lịch sử dòng họ.

Năm 2014, đền được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia. Danh hiệu ấy ghi nhận giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh của di tích, đồng thời nhắc nhở cộng đồng về trách nhiệm bảo tồn. Mỗi viên đá, mỗi mái ngói, mỗi đồ thờ trong khuôn viên đều gắn với tâm huyết của nhiều thế hệ. Bởi vậy, gìn giữ đền không chỉ là bảo vệ một công trình kiến trúc, mà còn là gìn giữ ký ức và tình cảm của cộng đồng.

Hằng năm, tại đền diễn ra những ngày lễ trọng thể, là dịp để con cháu hướng về tổ tiên. Ngày mười một tháng Giêng âm lịch là Đại lễ tế Tổ, mở đầu năm mới bằng nghi thức tưởng niệm, tri ân và cầu mong quốc thái dân an, dòng họ hưng thịnh, mọi nhà bình an. Trong không khí trang nghiêm, các nghi thức dâng hương, tế lễ được cử hành với lòng thành kính.

Ngày hai mươi lăm tháng Ba âm lịch là ngày giỗ Đức Nguyên tổ Hồ Hưng Dật. Đây là dịp để các thế hệ con cháu tưởng nhớ công đức người khai tổ, cùng ôn lại gia phong, gia huấn và nhắc nhau sống xứng đáng với truyền thống. Dù ở gần hay xa, nhiều người vẫn hướng lòng về nơi thờ tự chung, thể hiện tình cảm gắn bó với cội nguồn.

Đến dịp rằm tháng Bảy âm lịch, lễ Vu Lan được tổ chức trong tinh thần báo hiếu, tri ân tổ tiên và tưởng nhớ những người đã khuất. Từ đạo hiếu trong gia đình mở rộng thành lòng biết ơn đối với tiền nhân, cộng đồng và quê hương. Ba dịp lễ trong năm không chỉ là hoạt động tín ngưỡng, mà còn là không gian gặp gỡ, kết nối các thế hệ, gìn giữ phong tục và truyền trao những giá trị tốt đẹp.

Kính thưa quý khách! Đền thờ Hồ Hưng Dật hôm nay không chỉ là nơi con cháu họ Hồ tìm về tưởng niệm tổ tiên. Đây còn là điểm du lịch văn hóa, lịch sử và tâm linh dành cho mọi người yêu mến vùng đất Nghệ An. Đến đây, du khách có thể tìm hiểu câu chuyện về một dòng họ, chiêm ngưỡng kiến trúc truyền thống, cảm nhận vẻ đẹp của núi rừng và hòa mình vào không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Đặc biệt, đây là địa chỉ có ý nghĩa trong giáo dục thế hệ trẻ. Một chuyến tham quan sẽ trở thành bài học sống động về lịch sử, lòng biết ơn, tinh thần hiếu học và trách nhiệm với quê hương. Khi được nghe kể về công lao người đi trước, nhìn thấy nơi thờ tự được gìn giữ bằng sự chung sức của cộng đồng, các em sẽ hiểu rằng cội nguồn không phải điều xa xôi. Cội nguồn hiện diện trong nếp nhà, trong tiếng nói quê hương, trong gia đình, trong truyền thống và trong những việc tốt chúng ta làm mỗi ngày.

Mỗi du khách khi rời đền xin hãy mang theo một điều ý nghĩa: trân trọng lịch sử, yêu quý quê hương, kính trọng tổ tiên và sống có ích cho cộng đồng. Mong rằng mỗi người sẽ cùng góp phần giữ gìn cảnh quan xanh sạch, bảo vệ di tích, ứng xử văn minh và lan tỏa những giá trị tốt đẹp của vùng đất Quỳnh Sơn, Nghệ An.

Chuyến tham quan của chúng ta sắp khép lại. Trước mái đền cổ kính và núi rừng Y Sảo xanh thẳm, xin được gửi lời tri ân tới các thế hệ tiền nhân, các bậc trưởng thượng, các nhà nghiên cứu, chính quyền địa phương và toàn thể con cháu đã góp công gìn giữ, phục dựng nơi thờ tự thiêng liêng này.

Đền thờ Hồ Hưng Dật – nơi hội tụ lòng thành kính, niềm tự hào và khát vọng hướng về tương lai. Vạn đại vi dân. Uống nước nhớ nguồn. Tự hào dòng họ Hồ Việt Nam. Xin kính chúc quý khách sức khỏe, bình an và hẹn gặp lại trong những hành trình tiếp theo. Xin trân trọng cảm ơn!

HỒ ĐÌNH CHIẾN